სიტყვის ძალა და ორი სამყარო: დიპლომატია და ლიტერატურა – ინტერვიუ ნუკა გაგუასთან

„ცხოვრება ბალანსის ხელოვნებაა“ – ამბობს კარიერული დიპლომატი და მწერალი ნუკა გაგუა, რომლისთვისაც სიტყვა ერთდროულად პროფესიული იარაღიცაა და უსაზღვრო ფანტაზიის სამყაროც. როგორ ახერხებს ემოციების მკაცრი კონტროლიდან საბავშვო ლიტერატურის ფერად ზღაპრებში გადანაცვლებას, რა ინსპირაცია აჩუქა მას მარადიულმა ქალაქმა რომმა და როგორ დაიბადა მისი ახალი პერსონაჟი „სტელა“, რომელსაც იტალიელი მკითხველიც მალე გაიცნობს?!  წაიკითხეთ ინტერვიუ სიყვარულზე, სიკეთესა და კულტურულ დიპლომატიაზე, რომელიც საზღვრებს შლის.

– ერთდროულად ხართ კარიერული დიპლომატი და მწერალი… სად იკვეთება ეს ორი სამყარო და, პირიქით, სად სცილდება ერთმანეთს?

– მოგეხსენებათ, დიპლომატია სიტყვის თქმის ხელოვნებაა, ისევე როგორც ლიტერატურა. სწორად ნათქვამ სიტყვას კი სამყაროში ბევრი რამის შეცვლა შეუძლია. ეს ორი სამყარო სწორედ აქ იკვეთება და გარკვეულწილად ემსგავსება ერთმანეთს. კულტურა დიპლომატიის ერთ-ერთი ყველაზე ხმამაღალი ენაა/ხმაა, შესაბამისად, ისინი არასდროს სცილდება ერთმანეთს.

– ამბობენ, რომ დიპლომატია ემოციების კონტროლის ხელოვნებაა, ხოლო ლიტერატურა – ემოციების თავისუფლება. თქვენ როგორ აბალანსებთ ამ ორ მდგომარეობას?

– დიპლომატია ემოციების სწორად და, ამავე დროს, სწორ დროს გამოხატვის ხელოვნებაა. დიპლომატია უდიდესი ძალაა და მოითხოვს დიდ ემოციურ ინტელექტს ამავდროულად. რაც შეეხება ლიტერატურას, ლიტერატურა არის თავისუფლება, მაგრამ სილამაზის თავისუფლებაა ჩემთვის მეტწილად. ტექსტში ერთმა არასწორად დაწერილმა წინადადებამ შეიძლება ისე აგირიოს მთელი ტექსტი, რომ მკითხველს წაკითხვის სურვილი აღარ ჰქონდეს, ანდა დაარღვიოს მთელი ის მელოდია, რაც ლამაზად, სწორად, საჭირო დროს საჭიროდ ჩამოწერილ სიტყვებს აქვს. შესაბამისად, ბალანსი ამ შემთხვევაში ყველაზე მარტივია. საერთოდაც ცხოვრება ბალანსის ხელოვნებაა ერთგვარად. როდესაც სწორად იცავ ბალანსს, ყველაფერი სწორად გამოდის.

– რომელი იყო თქვენი პირველი ნაწარმოები და რის თქმა გინდოდათ მკითხველისთვის?

– პირველი სერიოზული ნაწარმოები ბავშვობაში დავწერე. ალბათ მეხუთე კლასში ვიქნებოდი. ლიტერატურული კონკურსი იყო და უცებ მოვიდა მუზა და შევქმენი. კარგი გამოვიდა. მოულოდნელად კარგი კუთხით გახდა სალაპარაკო ამ ნაწარმოების ამბავი და ალბათ, ამ მხრივ, თვითშეფასებაც ამიმაღლდა გარკვეულწილად. იქნებ, სწორედ მაშინ ვისწავლე, რომ ფანტაზიას და ამბის თხრობას არ აქვს საზღვარი. სწორედ ამიტომაა ლიტერატურა ზღაპარი და სასწაული. ამიტომ უნდა ვწეროთ და ვიკითხოთ წიგნები.

– „პარალელური ნაპირის“ პრეზენტაციები პარიზში, ბრიუსელსა და რომში გაიმართა. ევროპელმა მკითხველმა რა ამოიკითხა ქართულ ტექსტში ისეთი, რაც თქვენთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა?

– ეს პრეზენტაციები ქართველი ემიგრანტებისათვის ჩვენმა საელჩოებმა ჩაატარეს. მიხარია, რომ მას ძალიან კარგი გამოხმაურება ჰქონდა. დიდი სითბოთი მიგვიღეს და ძალიან კარგი შეფასებებიც არ დაიშურეს.

– „საბაზე“ საუკეთესო დებიუტის ნომინაცია რას ნიშნავდა თქვენთვის: აღიარებას, პასუხისმგებლობას, თუ..?

– სიხარულს, აღიარებასა და პასუხისმგებლობას. თუმცა, როდესაც გავიგე, რომ საუკეთესო დებიუტზე იყო წარდგენილი ჩემი წიგნი, ჩამოთვლილთაგან, ცხადია, სიხარული ყველა ემოციაზე მეტად ჭარბობდა.

– როგორ აღმოჩნდით საბავშვო ლიტერატურაში, ეს იყო შეგნებული არჩევანი თუ ბუნებრივად მოსული ამბები?

– ეს არის ჩემი ცხოვრების პირადი და ძალიან ლამაზი, განსაკუთრებული ზღაპარი. ცხოვრება ზღაპარია, რომლის მოსმენა, სწორად დანახვა უნდა ვისწავლოთ. ვინაიდან მე მომეცა ამის დანახვისა და, შესაბამისად, გადმოცემის ნიჭი, რის გამოც ძალიან ბედნიერი ვარ. ვფიქრობ, რომ ჩემთვის ეს შეგნებული არჩევანიც არის, ჩემი ულამაზესი ბავშვობის გამოძახილიც და ერთ-ერთი უდიდესი საჩუქარიც. როდესაც საბავშვო ლიტერატურას ვქმნი, თითქოს ამით ჩემი ბავშვობაც გრძელდება.

– „რა ღირს მოგზაურობა მზეზე“ უკვე რამდენიმე ენაზე ითარგმნა, ასევე იაკობ გოგებაშვილის პრემია მიიღო, ალბათ განსაკუთრებული სიმბოლური მნიშვნელობის მატარებელია. რას ნიშნავს თქვენთვის ეს ჯილდო?

– მიხარია, რომ წიგნი გარკვეულწილად მოივლის მსოფლიოს. ასევე უდიდესი სიხარულია, რომ წიგნი ატარებს ამ ჯილდოს, როგორც საუკეთესო ილუსტრირებული წიგნი. ლელა ცინაძემ შექმნა საოცარი ილუსტრაციები, რომლებიც ყოველთვის არის ხოლმე აღნიშვნის ღირსი მკითხველთა მხრიდან.

– თანამედროვე ბავშვები სრულიად განსხვავებულ სამყაროში იზრდებიან, გაჯეტებში, სწრაფ ინფორმაციაში, მუდმივ მოძრაობაში. როგორ უნდა ესაუბროს მწერალი ასეთ თაობას?

– სიყვარულით და მხოლოდ სიყვარულით. ტენდენციები იცვლება, სიყვარული, სიკეთე, ბედნიერება კი მუდმივად რჩება.

– როგორც ვიცი, ორი პატარა შვილი გყავთ, თქვენი მკითხველები თუ არიან და როგორ აფასებენ, თქვენს შემოქმედებას? 

– მე და მია მარიამი ერთად ვწერდით, ფაქტობრივად, ჩემს წიგნს „რა ღირს მოგზაზურობა მზეზე“. თითქოს ქუჩაში ვაგროვებდით პერსონაჟებს. მახსოვს, ერთხელ ძილის წინ დამიძახა და მკითხა: სიზმრებს ვინ ქმნისო? მაშინ მივხვდი, რომ წიგნში აუცილებლად უნდა მქონოდა „სიზმრების შემქმნელი ქარხანა“, სადაც შეიქმნებოდა პოზიტიური სიზმრები. თუმცა, პოზიტიურ სიზმრებს პოზიტიური ფიქრები სჭირდება, რაც მიიღწევა დადებითი საქმეების კეთებით, ზრუნვითა და სიკეთით. „რა ღირს მოგზაურობა მზეზე“ მია მარიამისა და ჩემი ბიძაშვილის შვილის, კატო კალატოზიშვილის ინსპირაციით დავწერე. როდესაც მათ ვუყურებდი, მივხვდი, რომ აუცილებლად უნდა დამეწერა წიგნი მათ შესახებ. სწორედ ისინი არიან წიგნის მთავარი გმირების, ლინდასა და ლალას პროტოტიპები. ცხადია, რომ მია ჩემი მკითხველიცაა.

გაბრიელი ჯერ ოთხი წლისაა, კითხვა არ იცის, მაგრამ სიხარულით ათვალიერებს მისი და მია მარიამის შესახებ დაწერილ წიგნს და მთხოვს ხოლმე რომ წავუკითხო, რომელიც ცოტა ხნის წინ თითქმის მთელი მსოფლიოს ვებსაიტებზე დაიდო და ეწოდება „კეთილი იყოს ჩემი მობრძანება“. წიგნი მე ვთარგმნე და გამოსცა ბრიტანულმა გამომცემლობა “Austin Macauley Publishers“. ქართულ ენაზე გამოსცემს გამომცემლობა „ელფი“.

– მალე გამოდის თქვენი ახალი წიგნი „სტელა“. რას ნიშნავს თქვენთვის ეს ტექსტი, ახალი ეტაპია თუ გაგრძელებაა იმ სამყაროსი, რომელსაც უკვე ქმნით?

– რომში ჩამოსვლიდან მალევე დაიბადა ჩემი ერთ-ერთი გამორჩეული და უსაყვარლესი პერსონაჟი და წიგნი „სტელა“. ტექსტში ვკითხულობთ, რომ სტელა რომში დაიბადა, თანაც ორჯერ. ორჯერ დაბადებაში დიდი აზრია და ეს მინდა მკითხველმა თავად განსაჯოს. მე კიდევ მიხარია, რომ ჩემი უზარმაზარი სიყვარული რომის მიმართ გარკვეულწილად სტელას დაწერითაც გამოიხატა და მჯერა, სტელა სულ იკაშკაშებს და გაახარებს მკითხველთა გულებს. მადლობა ჩემს უძვირფასეს მეგობარს, ჯულის ვისაც დიდი წვლილი მიუძღვის სტელას ამგვარად შექმნასა და ,,დაბადებაში’’. მადლობა პალიტრას ამ წიგნის ასე დაფასებისა და დანახვისათვის. ეს ახალი ეტაპიცაა და ძველის ლამაზად გაგრძელებაც.

– გაგა შურღაია თარგმნის წიგნს. როგორ შეარჩიეთ ერთმანეთი?

– ბატონი გაგა იტალიაში მოღვაწე ნომერ პირველი ქართველი მეცნიერია. საუკეთესო თარჯიმანი და მწერალი. მას ქალბატონი ნუნუ გელაძის მეშვეობით დავუკავშირდი. ჩემთვის უდიდესი პატივია, რომ ბატონ გაგას არ უთქვამს უარი ჩემი წიგნის თარგმნაზე და მეტსაც გეტყვით, ამას სრულიად უსასყიდლოდ აკეთებს. დღევანდელ დღეს ასეთი რამ ნამდვილად იშვიათობაა. აუცილებლად მინდა დავამატო რომ ყველა იმ მიღწევისა და აღიარების მიუხედავად, რაც ბატონ გაგას აქვს, იგი უაღრესად თავმდაბალი ადამიანია.

– ახლა რომში ცხოვრობთ, ქალაქში, სადაც ისტორია ყოველდღიურობის ნაწილია. რამდენად მოქმედებს ეს გარემო წერაზე?

– ვიტყოდი, რომ უკიდურესად დადებითად. რომში არამხოლოდ ისტორია, ბედნიერება, სილამაზე არის ყოველდღიურობის ნაწილი. ალბათ სწორედ ამიტომ დაიწერა „სტელა“ რომში.

– როგორც დიპლომატი, როგორ ხედავთ თანამედროვე ქართული კულტურის ადგილს ევროპაში?

– როგორც დიპლომატი, როგორც ხელოვანი და როგორც ჩემი ქვეყნის ერთი ჩვეულებრივი მოქალაქე, ღრმად ვარ დარწმუნებული, რომ ქართული კულტურა მის ღირსეულ ადგილს დაიმკვიდრებს (რაც უკვე წარმატებით კეთდება) ევროპაში. ამისთვის ხმამაღლა შემიძლია გითხრათ, რომ საქართველოს საელჩო იტალიის რესპუბლიკაში ცდას არ დააკლებს და ჩვენი ყველა მცდელობა დაფასებული იქნება.

– რას ეტყოდით ახალგაზრდა ქართველ ავტორს, რომელსაც ევროპაში საკუთარი ადგილის პოვნა უნდა? 

– არასდროს შეწყვიტოს საკუთარი თავის ძიება და აღმოჩენა. როდესაც საკუთარ თავს იპოვის და შეიცნობს (თუმცა ეს საკმაოდ რთული პროცესია), მაშინ ყველა გზა გაიხსნება. და კიდევ დავძენ, რომ არასდროს დანებდეს.