ევროკავშირი EES სისტემის სრულმასშტაბიანი ამოქმედებისთვის ბოლო ეტაპზე გადავიდა. დღეიდან, 10 აპრილიდან, შენგენის ზონის 29 ქვეყნის გარე საზღვრებზე თითქმის სრულად ავტომატიზირებული შესვლა/გასვლის სისტემა, იგივე The Entry/Exit System-EES ამოქმედდება, სისტემა, რომელიც წლების განმავლობაში მუშავდებოდა და ახლა უკვე რეალობაა.
ჩვენ, ამის შესახებ, გასული წლის ოქტომბერში ვწერდით – იხ. ბმული.
ეს ნიშნავს, რომ ძველი, ყველასთვის ნაცნობი საპასპორტო შტამპები ისტორიის ნაწილად რჩება. მათ ადგილს ციფრული რეგისტრაცია იკავებს, პროცესი, რომელიც ევროკავშირის არაწევრი ქვეყნებიდან ჩასულ ყველა მგზავრს შეეხება, იქნება ეს ტურისტი, ბიზნესვიზიტორი თუ უბრალოდ ტრანზიტში მყოფი ადამიანი.
სისტემის ამოქმედებამდე ევროკავშირმა გრძელი გზა გაიარა, თითქმის ათწლიანი განვითარება და ნახევარწლიანი სატესტო რეჟიმი, რომელიც 2025 წლის ოქტომბერში დაიწყო. 10 აპრილიდან კი სისტემა უკვე სრული დატვირთვით იწყებს მუშაობას.
რა იცვლება პრაქტიკაში? პირველივე შესვლისას მოგზაურს მოუწევს ბიომეტრიული მონაცემების ჩაბარება – სახის გამოსახულება და ოთხი თითის ანაბეჭდი. გამონაკლისია 12 წლამდე ბავშვები, რომლებსაც თითის ანაბეჭდები არ მოეთხოვებათ. ეს ინფორმაცია, პასპორტის მონაცემებთან ერთად, სისტემაში სამი წლის განმავლობაში ინახება. უარის შემთხვევაში კი, საზღვრის გადაკვეთა, ავტომატურად იბლოკება.
პროცედურაც ტექნოლოგიურ ფორმატში გადადის: აეროპორტებსა და სხვა სასაზღვრო პუნქტებზე მგზავრებს ელექტრონული კიოსკები დახვდებათ. პასპორტის სკანირების შემდეგ სისტემა ამოწმებს, არის თუ არა პირი უკვე ბაზაში. თუ არა, მაშინ ხდება სრული რეგისტრაცია; თუ კი – იდენტიფიკაცია მხოლოდ სახის ამოცნობით ხდება. შემდეგი ნაბიჯი შეიძლება იყოს ავტომატური კარი, ან მოკლე გასაუბრება მესაზღვრესთან.
ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება კი კონტროლის გამკაცრებაა. ე.წ. „90/180-დღიანი წესი“ ახლა სრულად ავტომატურ რეჟიმში შემოწმდება. სისტემა თითოეულ დღეს ითვლის და ნებისმიერი გადაცილება მყისიერად ფიქსირდება. შედეგი შეიძლება იყოს როგორც ჯარიმა, ისე შენგენის სივრცეში შესვლის მრავალწლიანი აკრძალვა.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ეს ინფორმაცია ერთიან ბაზაში გროვდება და შენგენის ყველა ქვეყნისთვის ხელმისაწვდომია. ანუ, ერთი ქვეყნის მიერ დაფიქსირებული დარღვევა ავტომატურად ჩანს სხვებისთვისაც.
ეს წესი არ გავრცელდება შენგენის ქვეყნებში ბინადრობის ნებართვის მქონე მესამე ქვეყნის მოქალაქეებზე და შენგენის ზონის ქვეყნების მოქალაქეებზე (ამჟამად 29 ქვეყანას მოიცავს). მათთვის სასაზღვრო-გამშვებ პუნქტებზე ცალკე რიგები იქნება.
სისტემა შექმნის შენგენის ზონაში სტუმრად ჩასულ მოქალაქეთა ბიომეტრიული მონაცემების ციფრულ ბაზას. შემდგომი სასაზღვრო გადაკვეთებისას მათი ბიომეტრიული მონაცემები გადამოწმდება ამ ჩანაწერთან შედარებით.
EES-ის დანერგვა ყველა ქვეყანაში ერთნაირად არ მიმდინარეობს. ზოგან სისტემა რამდენიმე პუნქტს მოიცავს, სხვაგან კი ათობით აეროპორტს, პორტსა და სახმელეთო საზღვარს. თუმცა საერთო სურათი ერთია: საზღვრებზე უკვე აქტიურად ჩნდება სპეციალური კიოსკები, რომლებიც ბიომეტრიული მონაცემების აღებას უზრუნველყოფს.
საინტერესოა, რომ სისტემამ ჯერ კიდევ სრულ ამოქმედებამდე აჩვენა შედეგები: 2025 წლის ოქტომბრიდან დაფიქსირდა 45 მილიონზე მეტი საზღვრის გადაკვეთა, ხოლო 24 000-ზე მეტ ადამიანს შესვლაზე უარი ეთქვა. ძირითადად დოკუმენტების პრობლემების ან ვიზიტის მიზნის დაუზუსტებლობის გამო. გარდა ამისა, ასობით ადამიანი უსაფრთხოების რისკად იქნა მიჩნეული და მათი მონაცემები სისტემაში მუდმივად დარჩა.
ამგვარად, ევროპის საზღვრები აღარ არის მხოლოდ პასპორტზე დასმული შტამპი, ეს უკვე მონაცემებზე დაფუძნებული კონტროლის სივრცეა, სადაც თითოეული ვიზიტი ციფრულ კვალს ტოვებს.
